Charles Aznavour Square: een Yerevan-monument

· Bijgewerkt op 2026-04-27

Een klein plein met een buitensporig verhaal

In een stad vol monumenten en gedenktekens is Charles Aznavour Square een van de meest intieme. Het is een klein voetgangersplein op Abovyan Street, voor het Sovjet-tijdperk Cinema Moskva-gebouw, net ten noorden van Republic Square. Het plein zelf is onopvallend van afmeting — een paar honderd vierkante meter bestrating, wat bankjes, de Sovjet-modernistische gevel van de bioscoop als achtergrond. Maar het bronzen standbeeld in het midden ervan, onthuld in 2014, markeert de aanwezigheid van de internationaal bekendste Armeniër die ooit heeft geleefd.

Charles Aznavour — geboren als Shahnour Vaghinag Aznavourian in Parijs in 1924 als kind van Armeense immigrantenouders, gestorven in Alphen-sur-Rhône in 2018 op 94-jarige leeftijd — was een zanger, songwriter, acteur en humanitair wiens carrière zeven decennia besloeg en die meer dan 1.300 liedjes in acht talen opnam. Hij verkocht meer dan 100 miljoen platen. In 1998 werd hij via een online enquête verkozen tot “Entertainer of the Century”. En voor Armeniërs overal was hij meer dan een entertainer: hij was het gezicht van de Armeense identiteit in de Franstalige wereld, en de persoon die in Armenië’s donkerste uur opdaagde.

Aznavours Armeense wortels

De familie Aznavourian was afkomstig uit de Armeense gemeenschap van Akhaltsikhe, Georgië — een van de significante Armeense diaspora-gemeenschappen buiten het historische Armenië. Zijn vader, Misha Aznavourian, was een zanger; zijn moeder, Knar Baghdassarian, was actrice. Ze emigreerden in de jaren twintig naar Parijs, deel van de grote golf Armeense vluchtelingen die ontheemd waren door de Genocide van 1915 en de nasleep ervan.

Aznavour groeide op in de Armeense wijk van Parijs — de gemeenschap die zichzelf na de Genocide in Frankrijk had herbouwd, haar taal, kerk en culturele identiteit bewarend. Hij werd tweetalig opgevoed in het Armeens en Frans, en het Armeense bewustzijn dat hij in die gemeenschap opnam verliet hem nooit.

Zijn professionele naam, Aznavour, werd gesuggereerd door Édith Piaf (onder wiens management hij vroeg in zijn carrière werkte) als een vereenvoudiging van Aznavourian. De Franstaligheid van de naam verduisterde de Armenisheid van de identiteit niet: Aznavour identificeerde zich consequent en publiekelijk als Armeniër, sprak Armeens en engageerde zich zijn leven lang met Armeense politieke en culturele belangen.

De aardbeving van 1988 en Aznavours reactie

Op 7 december 1988 trof een aardbeving van magnitude 6,8 het Sovjet-Armenië en doodde meer dan 25.000 mensen en verwoestte de steden Gyumri (destijds Leninakan) en Spitak. Het was een van de dodelijkste aardbevingen van de 20ste eeuw, en het trof een Sovjet-republiek waarvan de middelen voor rampenrespons totaal ontoereikend waren.

Aznavours reactie was onmiddellijk en persoonlijk. Binnen dagen na de aardbeving organiseerde hij hulpconcerten en fondsenwerving in Frankrijk. Hij richtte de organisatie Aznavour pour l’Arménie (Aznavour voor Armenië) op en zamelde tientallen miljoenen francs in voor aardbevinghulp en wederopbouw. Hij deed meerdere bezoeken aan het rampgebied en weigerde zijn betrokkenheid als symbolisch te beschouwen — hij begeleidde de hulpverlening, engageerde zich met wederopbouwplannen en bleef jarenlang voor Armenië’s herstel pleiten nadat de internationale media-aandacht was verdwenen.

De organisatie die hij oprichtte werd een permanente instelling en bleef Armeense belangen steunen — aardbevingherstel, sociale welzijnsprogramma’s, onderwijsinitiatieven — ver voorbij de onmiddellijke crisis. Schattingen van de totale via zijn inspanningen ingewonnen fondsen variëren van 30 tot 50 miljoen Amerikaanse dollar.

De dankbaarheid die dit genereerde in Armenië is niet overdreven. In een land dat in 1988 nog deel uitmaakte van een instortend Sovjet-systeem zonder internationale hulpmechanismen was Aznavours snelle en genereuze persoonlijke betrokkenheid een reddingslijn. Het plein en het standbeeld zijn uitdrukkingen van een schuld die Armeniërs oprecht voelen.

Aznavour als pleitbezorger voor erkenning van de Genocide

Buiten de aardbevinghulp was Aznavour een van de meest prominente internationale pleitbezorgers voor officiële erkenning van de Armeense Genocide van 1915. Hij lobbyde publiekelijk voor Franse erkenning (bereikt in 2001), getuigde voor internationale organen en gebruikte zijn beroemdheid om bewustzijn over de Genocide te vergroten in landen waar het weinig bekend was.

De erkenning van de Armeense Genocide door Frankrijk in 2001 was een mijlpaalmoment; Aznavours decennia van pleitbezorging waren een significante factor in die politieke uitkomst. Hij werd in 1995 benoemd tot Erevertegenwoordiger van Armenië in Zwitserland, een van de verscheidene formele erkenningen van zijn dienst aan Armenië door de Armeense regering.

Zijn lied “Ils sont tombés” (“Zij zijn gevallen”), geschreven als reactie op de Genocide, is een van de krachtigste artistieke reacties op de gebeurtenis en blijft een centraal referentiepunt in het Armeense culturele geheugen.

Het standbeeld en het plein

Het bronzen standbeeld van Aznavour op het plein werd gebeeldhouwd door Armeense beeldhouwer David Yerevanian en onthuld op 24 mei 2014 — een datum gekozen voor culturele betekenis (24 april is Armeense Genocide Herdenkingsdag; mei-herdenkingen volgen). Het standbeeld beeldt Aznavour af als jonge man, in zijn uitvoerhouding — hoofd iets omhoog, armen iets open, de kenmerkende houding van een chansonnier in vol zingen.

De keuze van locatie — voor Cinema Moskva, een van de Sovjet-tijdperk modernistische gebouwen die dit deel van Yerevan kenmerken — was opzettelijk. Het bioscoopgebouw, nu soms Cinema Moskva en soms anders vernoemd na diverse eigendomsveranderingen, is een beton-en-glas-structuur uit de jaren zeventig; de juxtapositie van het standbeeld van een Frans-Armeense chanteur tegen deze Sovjet-achtergrond is typisch Yerevan — de botsing van verschillende tijdperken en culturele registers die de stad gewoonlijk produceert.

Het plein zelf werd in 2001 naar Aznavour vernoemd, voordat het standbeeld werd opgericht. Sinds de installatie van het standbeeld is het een standaardmonument geworden op Yerevan-stadswandelingen en een verzamelpunt voor toeristen die het standbeeld fotograferen voor de bioscoopgevel.

Aznavours relatie met Yerevan

Aznavour bezocht Armenië meerdere malen tijdens zijn leven. Zijn eerste bezoek, in 1962, was aan het Sovjet-Armenië — een zeldzaam cultureel contact tussen de diaspora en de Sovjet-republiek tijdens de Koude Oorlog. Latere bezoeken werden frequenter na de onafhankelijkheid in 1991, en de aardbevinghulpwerk van 1988–1990 bracht hem herhaaldelijk naar Yerevan en Gyumri.

Hij beschreef zijn relatie met Armenië in interviews als emotionele identificatie — hij groeide er niet op, had er niet gewoond, maar voelde het als thuisland op de manier die diaspora-Armeniërs typisch doen: via taal, via de verhalen van grootouders, via de kerk, via het bewustzijn van verlies. “Elke Armeniër draagt twee thuislanden,” zei hij in een bekend interview: “het land waar ze wonen en Armenië.”

Aznavours laatste bezoek aan Yerevan was in 2018, een paar maanden voor zijn dood in oktober van dat jaar. Hij gaf een afsluitend concert, werd ontvangen door de Armeense president en bezocht het Genocide Memorial bij Tsitsernakaberd. Hij stierf op 94-jarige leeftijd nadat hij staatsbegrafenis-eerbewijzen had ontvangen van zowel Frankrijk als Armenië.

Wat er in de buurt te doen is

Het plein ligt op Abovyan Street, een van Yerevans belangrijkste culturele en commerciële straten. Binnen 10 minuten lopen:

• Republic Square en Historisch Museum: 5 minuten naar het zuiden
• Vernissage-vlooienmarkt: 5 minuten naar het zuiden (alleen weekenden) — zie de Vernissage-gids
• Parajanov Museum: 10 minuten naar het oosten — zie de Parajanov Museum-gids
• Operagebouw: 8 minuten naar het noorden op Mashtots Avenue — zie de opera en ballet-gids
• Cascade Complex: 12 minuten naar het noorden — zie de Cascade-gids

De Armeens-apostolische kerk van Katoghike (een van de oudste kerken in Yerevan, deels 13de-eeuws) ligt op 5 minuten lopen naar het oosten op Abovyan — een opmerkelijke overleving in de Sovjet-herbouwde stad, de moeite waard voor een korte stop.

De diaspora-traditie die Aznavour vertegenwoordigt

Aznavour Square is, in een bredere zin, een monument voor de Armeense diaspora — de 5–8 miljoen Armeniërs die buiten Armenië wonen, voornamelijk in Frankrijk, de Verenigde Staten, Libanon, Rusland en Argentinië. De verbinding van de diaspora met Armenië is cultureel centraal geweest sinds 1915: het bewaarde de taal, de kerk, de politieke belangenbehartiging en het culturele leven dat anders misschien was uitgeblust.

Aznavour is de bekendste individuele uitdrukking van wat de diaspora produceerde: een specifiek Armeense gevoeligheid uitgedrukt via een Europese artistieke vorm (het chanson), in een taal (Frans) die niet Armeens is, een publiek bereikend dat niet primair Armeens is, terwijl een onverbroken identificatie met het thuisland wordt gehandhaafd. Die synthese — Frans qua taal en carrière, Armeens qua identiteit en toewijding — is een van de meest interessante en specifiek moderne dingen aan hem.

Voor bezoekers aan de Matenadaran, of aan het Genocide Memorial, of aan een van de andere instellingen in Yerevan die de diepte en continuïteit van de Armeense beschaving vertegenwoordigen, is Charles Aznavour Square het hedendaagse hoofdstuk — het bewijs dat de traditie voortgezet werd in de 20ste eeuw, via de diaspora, door lijden en succes heen, en iets voortbracht dat herkenbaar is als specifiek Armeens.

Veelgestelde vragen over Charles Aznavour Square

Waar precies bevindt Charles Aznavour Square zich?

Op Abovyan Street, ongeveer 200 meter ten noorden van Republic Square, voor het Cinema Moskva-gebouw. Het bronzen standbeeld is zichtbaar vanaf de straat.

Wanneer werd het standbeeld onthuld?

Het standbeeld werd onthuld op 24 mei 2014. Het plein zelf werd in 2001 naar Aznavour vernoemd.

Bezocht Aznavour het plein in persoon?

Ja. Aznavour woonde de onthulling van het standbeeld bij in 2014 en bezocht het plein bij latere reizen naar Yerevan.

Is er een verband tussen Aznavour en het Genocide Memorial?

Ja, een diep verband. Aznavour was een van de meest prominente internationale pleitbezorgers voor erkenning van de Armeense Genocide. Hij bezocht het Genocide Memorial bij Tsitsernakaberd meerdere malen, en zijn lied “Ils sont tombés” behoort tot de meest significante artistieke reacties op de gebeurtenis. Het gedenkteken en het plein vertegenwoordigen complementaire aspecten van het Armeense historische geheugen.

Zijn er andere straten of plaatsen in Yerevan vernoemd naar diaspora-Armeniërs?

Ja. Verscheidene straten en instellingen in Yerevan eren diaspora-Armeniërs die significant hebben bijgedragen aan het land — Kirk Kerkorian (zakenman en filantroop, financierde grote infrastructuur), Alex Manoogian (industrieel, financierde culturele instellingen) en anderen. De traditie van het vernoemen van locaties naar diaspora-donateurs en pleitbezorgers weerspiegelt de specifieke relatie tussen de Armeense staat en zijn diaspora.

Was Aznavour de enige Armeense zanger van internationale faam?

Hij was de meest internationaal bekende, maar niet de enige. De Armeense muzikale diaspora heeft significante figuren geproduceerd in meerdere genres: Komitas Vardapet (vroege 20ste eeuw, klassieke muziek en folkbehoud), Alan Hovhaness (componist), System of a Down (rockband, vier leden van Armeense afkomst) en verscheidene Frans-Armeense zangers in de chanson-traditie die Aznavours pad volgden.